4D-bouwenvelop

Dit project vertrekt vanuit de wens naar ondergrondse ruimten die integraal onderdeel uitmaken van landschap, stedenbouw en architectuur. In dit project worden vier essentiële tools verkend, die het ontwerpen en plannen van vierdimensionaal ruimtegebruik werkbaar maken en integreren met de ondergrond, zodat daarmee de businesscases van de toekomst beter gestalte kunnen krijgen.

Ruimtelijke planning is een ingewikkelde puzzel die door grote systeemtransities (circulaire economie, klimaatverandering etc.) nog complexer wordt. Door de schaarste aan ruimte winnen de mogelijkheden in de ondergrond terrein. Maar doordat bovengrond en ondergrond vaak los van elkaar worden beschouwd, blijven de verschillende ruimteclaims naast elkaar bestaan. Tegelijkertijd weten we dat de gebruiksfunctie van al deze ruimten gaat veranderen in de toekomst. Hoe gaan we daar mee om? Hoe ontwerpen we zo dat toekomstige ontwikkelingen mogelijk blijven?

Om de waarden van slimmer grondgebruik leesbaar te kunnen maken, moeten we anders leren denken, plannen en ontwerpen.  Van 2D naar 3D en vervolgens naar 4D. De derde dimensie zorgt voor zicht op het stapelen en mixen van functies en programma. Het toevoegen van de dimensie tijd verhoogt het ruimtelijk rendement nog veel sterker. Tijd maakt ruimte, en daarmee een betere businesscase.

Deliverables

Nr.

Omschrijving

Verwachte opleverdatum

1

Tool A, stappenplan voor het ontwerpen met de ondergrond als startpunt bij een gebiedsontwikkeling. Verschillende bodemtypes worden onderscheiden, wat zich biedt op de mogelijkheden en onmogelijkheden van een plek.

Q4 2022
2

Tool B, kieswijzer bij het waarderen van het bouwen in de ondergrond. Aan de hand van de ‘6 capitals’ (financieel, productief, intellectueel, menselijk, sociaal en natuurlijk)
wordt getoetst en gedefinieerd wat van waarde kan zijn in de ondergrond binnen een circulaire economie geënt op toekomstwaarde en tijd.

Q4 2022
3

Tool C, serious game die inzicht geeft in het integraal ontwerpen van boven- en ondergrond. Het stapelen van ambities, combineren van problemen, en integreren van
verschillende ruimteclaims in boven- en ondergrond worden bespeeld in één ruimtelijk model.

Q4 2022
4

Tool D, parametrisch model dat een 4D-bouwenvelop genereert, met als input kennis uit de tools A, B en C en als output informatie over ruimtelijk rendement, kosten en
bouwconstructie.

Q4 2022

Activiteiten afgelopen halfjaar

Omschrijving

Draagt bij aan deliverable …

Kick-off Tool A en C – Met een lezing van de projecten Visie ontwerpende aannemers en Ontwerpstudie Stad x Ruimte, gesprek over de opgave en aansluitend eerste brainstormsessies met de projectgroepen.

1,3

Kick-off Tool B en D – zelfde als hierboven.

2,4

Tussentijdse brainstormsessies – binnen elke tool zijn in mei en juni twee bijeenkomsten georganiseerd waarin de projectgroepen (afzonderlijk) werken aan de uitwerking van hun tool.

Alle deliverables

Projectleidersoverleg – afstemming van alle tools onderling met als doel toe te werken naar één 4D-bouwenvelop waarin alle tools evenredig van waarde zijn.

Alle deliverables

COB-congres 2022 – eerste test van elke deliverable.

Alle deliverables

Meer over het project

De conclusies en lessen uit Visie ontwerpende aannemers en de ontwerpstudie Stad x ruimte vormen het uitgangspunt voor de inhoud van het project 4D-bouwenvelop. Het projectteam werkt toe naar tools om grip te krijgen op de stedelijke opgaven. Het koppelen van verschillende waarden (economisch, maatschappelijk, cultureel etc.) is essentieel.

Plan van aanpak

In dit project worden vier tools ontwikkeld die de 4D-bouwenvelop voeden. Samen vormen de tools een methode waarmee binnen gebiedsontwikkeling slimmer gestuurd kan worden op integraal ontwerpen van landschap, stedenbouw en architectuur. Bijzondere aandacht is er voor de integratie van ondergrondse ruimte en het sturend maken van de bodemkwaliteit in projecten.

Voor elke tool is een apart team experts aan zet. Na afronding van het project staat er een gereedschapskist met gebruiksaanwijzing voor het 4D-ontwerpen van een project. Als vervolg op dit project kan in 2023 de methode worden getest op specifieke locatie en bestaande cases. In dit jaar wordt actief gezocht  naar mogelijke samenwerkingen hiervoor.

Deelprojecten

Tool A – Ondergrond en bodem als startpunt gebiedsontwikkeling
Hoe kunnen we beter werken met de eigenschappen van de ondergrond op een specifieke locatie? Welke sleutelaspecten zijn essentieel voor duurzaam ontwerp en ontwikkeling? Bij deze tool wordt een stappenplan ontwikkeld met meerdere startpunten.

Tool B – Waarde van de lange termijn vastleggen (tijd)
Kan het zeswaardenmodel een leidraad vormen voor het bepalen van waarde in ruimtelijke ordening en kan de factor tijd hierbij helpen? Bij deze tool worden de financiële, productieve, intellectuele, menselijke, sociale en natuurlijke waarden van ondergronds bouwen gedefinieerd in relatie tot tijd.

Tool C – Een ontwerp voor boven- en ondergrond
Hoe kan boven- en ondergronds ruimtelijk ontwerp integrerend worden ontworpen? Welke serious game is nodig in het planproces, en wie speelt mee? Bij deze tool wordt gezocht naar een werkwijze die de boven- en ondergrondse ruimte samenbrengt tot één ontwerpopgave.

Tool D – Parametrische ontwerpen in 4D
Met welke parameters kunnen ondergrondse ruimten effectiever worden ontworpen en welke werkwijze is hierbij nodig? Welke data is nodig? Hoe leg je dit vast in een bouwenvelop? Voor deze tool wordt een model ontwikkeld, waarmee de 4D-bouwenvelop getekend kan worden.

Wat is een bouwenvelop?

In de bouwenvelop-overeenkomst staan de afspraken tussen ontwikkelaar en gemeente: de grondprijs, het bouwprogramma, planning en fasering, betalingsvoorwaarden, boetebeding, publiekrechtelijke aspecten, afstemming bouwproject-openbare ruimte, planschade, manier van samenwerken, etc. Het bouwprogramma en de afstemming van het bouwproject op de openbare ruimte worden vastgelegd in regels en tekeningen door de stedenbouwkundige van de gemeente. Met de bouwenvelop gaan ontwikkelaar en architect aan de slag om hierbinnen een passend ontwerp te maken. De bouwenvelop bepaalt in dit proces alle mogelijkheden die er ruimtelijk zijn, inclusief de samenwerking met de omgeving.

Bijeenkomsten

Tool B en tool D

Na de start van teams A en C in april (zie hieronder), volgde opdinsdag 10 mei 2022 en woensdag 11 mei 2022, die van teams B en D. Ook zij begonnen met een voorstelrondje, een eerste brainstormsessie en het maken van een grove planning voor het jaar.

Tool A en tool C

De zonnige balkonzaal paste goed bij de energieke sfeer tijdens de kick-off van het project 4D-bouwenvelop, donderdag 21 april 2022. De teams van twee deelprojecten lieten zich inspireren door presentaties van Ruud Arkesteijn en Hans de Boer. Zij vertelden over de projecten die de opmaat vormden voor 4D-bouwenvelop: de visie van ontwerpende aannemers en de ontwerpstudie Stad x Ruimte. Vervolgens gingen de teams afzonderlijk aan de slag. Voor tool A dachten de deelnemers na over manieren om bij gebiedsontwikkeling bewustere keuzes te maken. Het is prima als men besluit dat ondergronds bouwen geen optie is, maar dat moet wel goed overwogen zijn. Tool C gaat daar mooi op aansluiten. De teamleden van dat deelproject kwamen tot de conclusie dat de werkwijze die zij gaan ontwikkelen (een serious game) zich vooral moet richten op het gesprek tussen stakeholders in de planfase. Dat is volgens hen een belangrijke stap naar het samenbrengen van de boven- en ondergrondse ruimte in een ontwerp.

Kick-off 21 april 2022. (Foto’s: COB)